Dzieci przedszkolne i wczesnoszkolne muszą sprostać wielu trudnym zadaniom. Jednym z nich jest rozwój kompetencji komunikacyjnej. Stanowi ona podłoże do nawiązywania relacji, osiągania celów oraz, przede wszystkim, rozwoju edukacyjnego. Współistnienie wad wymowy w trakcie nabywania zdolności językowych i poszerzania zasobu słownictwa, niewątpliwie jest znacznym utrudnieniem. Niekiedy stanowi barierę pomiędzy działaniem a motywacją do jego podjęcia. W międzyczasie zaczynają tworzyć się problemy emocjonalne, będące wynikiem życia z dyslalią. Dzieci odwiedzają systematycznie różnych specjalistów. Każdego dnia, w sposób bardziej lub mniej świadomy, analizują i przezywają swoją nieprawidłowość. Czas, który mógłby być ich wolnym, przeistacza się w walkę o jakość mowy. Komfort życia dzieci z dyslalią ulega zmianie
W przeprowadzonych w 2020 roku badaniach przez lekarzy ze Szpitala Uniwersyteckiego w Egipcie znaczącą większość dzieci z wadami wymowy stanowili chłopcy – prawie 62%. W badaniach własnych odnotowano podobne wyniki -64%.
Z uwagi na wiek dzieci, w egipskim badaniu odnotowano przewagę jednostek w przedziale wiekowym 6-10 lat. W badaniach własnych przedział wiekowy dzieci zarysował się w granicach 4-8 lat. Najwięcej diagnoz dyslalii stawianych jest właśnie w okresie przedszkolnym i wczesnoszkolnym, zważywszy na badania przesiewowe.
W 2021 roku Pani Pudełko w swoim badaniu odnotowała posiadanie rodzeństwa przez dzieci z wadami wymowy. Wyniki wyglądały następująco: 57% dzieci ma rodzeństwo. Znacząca różnica ma miejsce patrząc na badania własne, gdzie aż 90% posiada rodzeństwo.
Odnosząc się ponownie do badania z 2020 roku przeprowadzonego w szpitalu w Egipcie, biorąc pod uwagę uczęszczanie dziecka do placówki edukacyjnej, większość na co dzień kształci się w przedszkolu lub szkole – 90%. W badaniach własnych wyniki były praktycznie identyczne – 92% respondentów przyznało, że ich dzieci chodzą do placówki edukacyjnej.
W 2017 roku pani Aneta Syta [9] badała zależność pomiędzy problemami laryngologicznymi, głównie ankyloglosji, wśród dzieci w wieku przedszkolnym a występowaniem wad wymowy. Z jej badań wynika, iż istnieje ścisły związek pomiędzy występowaniem dyslalii a problematyką zbyt krótkiego wędzidełka. Badania własne pokazują, że aż 14% dzieci z dyslalią boryka się z ankyloglosją.
Biorąc pod uwagę związek pomiędzy zaburzeniami słuchu a dyslalią warto przedstawić badania przeprowadzone przez specjalistki z Zakładu Logopedii i Lingwistyki Edukacyjnej z Warszawy, które to wykazały, że większość dzieci z niedosłuchem ma obniżoną sprawność aparatu artykulacyjnego. Skutkuje to gorszą jakością głosu oraz mowy, ma wpływ na występowanie wad wymowy, a także przysparza dziecku wiele trudności w codziennych czynnościach angażujacych funkcje prymarne. Kobiety dowiodły, że aż 10% badanych ma obniżoną sprawność języka, prawie 7 % obniżoną sprawność podniebienia miękkiego, 4% ma niską sprawność warg, a 8 % niską sprawność żuchwy. Dodatkowo, u 30% badanych stwierdzono niewłaściwą artykulację, w 100% uwarunkowaną zaburzeniami słuchu. Wyniki badań własnych pokazują, że aż jedna trzecia badanych, czyli 30%, ma problemy ze słuchem, co skutkuje występowaniem wad wymowy. Dzieje się tak głównie z uwagi na brak dostatecznej autokontroli słuchowej i jednoczesnym występowaniem dyfonii audiogennej, która charakteryzuje się zmianami napięcia mięśniowego w obrębie narządów artykulacyjnych.
Badanie kliniczne z 2014 roku pokazuje ścisły związek pomiędzy wadami zgryzu a występowaniem wad wymowy. W badanej grupie, aż u 45,6% badanych stwierdzono nieprawidłowości w kontekście zgryzu, a u 46,6% zaburzenia artykulacji. Te wartości pokrywają się niemal całkowicie. Wśród wad zgryzu, najczęstszą był tyłozgryz. Odnotowano go u 18 % badanych. W badaniach własnych, wady ortodontyczne odnotowano w 70% przypadków. Niespełna 9% z nich stanowił tyłozgryz.
W 2021 roku Pani Pudełko w swoim badaniu sprawdziła, czy dzieci z wadami wymowy mają trudności w komunikacji. Z jej danych wynika, iż 40% z nich przejawia trudności, co stanowi prawie połowę grupy badawczej. Z kolei, w badaniach własnych, na to pytanie respondenci odpowiedzieli w 22%, że zauważalne są trudności w komunikacji i zrozumieniu mowy dziecka przez otoczenie.
Egipscy lekarze, z wspomnianego wcześniej badania, sprawdzili czy wśród dzieci z dyslalią zauważa się zdenerwowanie i wycofanie, kiedy ich mowa nie jest zrozumiała dla otoczenia. Wyniki wyglądały następująco: 22,5% badanych wykazało wycofanie w sytuacjach trudnych, a 45,5% zdenerwowanie podczas niezrozumienia. Wyniki badań własnych wykazują, że 36% dzieci denerwuje się i nie podejmuje ponownych prób, jeśli nie jest zrozumiane na początku konwersacji.
W kwestii stosunków z rówieśnikami, egipskie badanie wykazało, że 7,5% badanej populacji jest wycofana społecznie, a co za tym idzie, zamknięta na kontakt z rówieśnikami. Badania własne wykazały, iż tylko 20% dzieci z dyslalią chętnie się integruje, a aż 28% unika kontaktu z innymi dziećmi, jest wycofane.
J. Pudełko oceniła poziom niepokoju u dzieci z dyslalią następująco: u 27% badanych, odnotowała jego podwyższony poziom. Niemalże identyczne wyniki wykazały badania własne. 26% respondentów zaznaczyło, że widzi u dzieci z dyslalią wydocznie podwyższony poziom niepokoju, szczególnie w sytuacjach wymagających podjęcia dialogu.
Biorąc pod uwagę dwa aspekty: chęć nawiązywania nowych znajomości oraz reakcje na nowe, nieznane doświadczenia, badanie specjalistów z Egiptu wyglądały następująco: 62% – nie lubi nawiązywać nowych znajomości, a 60% – nie lubi nowych doświadczeń. Wyniki badań własnych w pierwszej kwestii są bardzo podobne. Mianowicie, 58% badanych niechętnie nawiązuje nowe znajomości .Z kolei 38% odczuwa lęk i boi się nowych sytuacji. 22% podchodzi do nowych doświadczeń obojętnie.
W kwestii agresji i zachowań odstępujących od normy społecznej, lekarze z Uniwersyteckiego Szpitala w Egipcie odnotowali następujące wyniki: 55% badanych przejawia zachowania agresywne. Analizując wyniki badań własnych, aż 78% dzieci przejawia takie zachowania. Również do kwestii agresji nawiązała w badaniu pani Pudełko. Z jej wyników można wyczytać, iż odnotowała ona tylko 8,3% dzieci agresywnych.
Pani Pudełko swoich badanych zapytała również o to, kiedy najbardziej się denerwują. Odpowiedzi wyglądały następująco: 30% nie wie bądź udzieliło odpowiedzi niezgodnej z tematem, 40% stwierdziło, że winą są czynniki zewnętrzne, a 30%, że uwarunkowania wewnętrzne. Z badań własnych wynika, iż dziecko staje się agresywne, kiedy ktoś z otoczenia poprawia jego wymowę – 34% bądź każe powtórzyć mu coś jeszcze raz – 20%.
Funkcjonowanie dziecka w placówce edukacyjnej, a także jego sukcesy w nauce uzależnione są od różnych czynników. Mówi, się że najczęściej główną rolę w tej kwestii odgrywa poziom rozwoju intelektualnego jednostki. Ten z kolei, uzależniony jest od prawidłowego rozwoju mowy. Biorąc pod uwagę trudności edukacyjne, lekarze z wspomnianego wcześniej badania w Egipcie, wykryli istotną zależność pomiędzy wadami wymowy a wynikami przedszkolnymi i szkolnymi. U 22,5% badanych dzieci z dyslalią odnotowano nieprawidłowy wynik w skali kompetencji całkowitych, 30% w wyniku aktywności szkolnych i 5,5 % w samej nauce. Według badań własnych, trudności w nauce występują aż u 40% badanych.
Badania Kuznietsovej K. I Komisaryka M. W 2020 wykazały, że dzieci z wadami wymowy są bardziej wrażliwe od ich rówieśników. Panie dokładniej przyjrzały się ich sferze emocjonalnej. Z ich badań wynika, iż 61,11% dzieci z badanej grupy wykazuje niską pewność siebie, co skutkuje wyższą wrażliwością na uwagi płynące z otoczenia oraz odbieraniem większości sugestii jako atak. Badania własne wykazały niemalże identyczne wyniki – 60% dzieci cechuje się wysoką wrażliwością.
Zaburzenia mowy są czynnikiem warunkującym dobrostan społeczny i emocjonalny dziecka. Znacząco wpływają na funkcje poznawcze oraz reakcje werbalne w odniesieniu do róznych sytuacji Kuznietsova i Komisaryka w swoich badaniach odniosły sie do jakości życia codziennego dzieci z dyslalią. Wyniki wyglądają następująco – 53,33 % dzieci z wadami wymowy prowadzi komfort życia codziennego poniżej przeciętnej normy. Badania własne wykazały, że 40% dzieci funkcjonuje na przeciętnym poziomie życia, a 4% poniżej tego poziomu.
Wnioski
Na podstawie zrealizowanego badania sformułowano następujące wnioski:
- Jakość życia dzieci z dyslalią jest poniżej przeciętnej normy w subiektywnej ocenie ich rodziców.
- Problem wad wymowy dotyka częściej chłopców niż dziewcząt.
- U dzieci z dyslalią występują nieprawidłowości, takie jak: wady anatomiczne, zaburzenia słuchu, problemy emocjonalne.
- Dzieci z dyslalią przejawiają trudności edukacyjne, z zakresu nauki czytania i pisania oraz gramatyki.
- Dzieci z wadami wymowy cechują się wysoką wrażliwością, są bardziej bojaźliwe, mają niższe poczucie własnej wartości i większości przypadków izolują się z sytuacji wymagających podjęcia dialogu, gdyż przerasta je związany z tym stres.
- Rodzice dzieci z dyslalią odgrywają istotną rolę w terapii logopedycznej.
BIBLIOGRAFIA:
- Gacka E.: Kaźmierczak M.: Przesiewowe badania mowy jako przykład działań z zakresu profilaktyki logopedycznej, Logopaedica Lodziensia, 2017 (1) : 31 – 42
- Skorek M. E.: Profilaktyka logopedyczna w literaturze polskiej na przełomie XX i XXI wieku. Wielowymiarowość przestrzeni profilaktyki logopedycznej, 2017: 121- 122
- Minczakiewicz M. E.: Dyslalia na tle innych wad i zaburzeń mowy u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Konteksty Pedagogiczne, 2017, 1 (8): 149-169
- Eman S. Hassana , Alaa El-Din M. Darweeshb , Reham A. Ibrahima , Walaa M. Zarehc : Psychological status of school-aged children and adolescents with dyslalia. Journal of Current Medical Research and Practice 2020 (5) :217–224
- Pudełko W. J.: Wybrane problemy emocjonalne dzieci z dyslalią. Wyzwania edukacyjne. Akademia Ignatianum w Krakowie, Wydział Pedagogiczny, 2021:119-204.
- Marciniak-Firadza R.: Audiogenne zaburzenia głosu – charakterystyka, diagnostyka, rehabilitacja, Logopedia, (51) 2022 : 113-143
- Orzelska-Blomerg M., Kuropatnicka M., Szkarłat B., Wojtaszek – Słomińska A., Grzybiak M.: Występowanie wad zgryzu i wad wymowy u dzieci w wieku przedszkolnym, Forum Ortodontyczne, Badania Kliniczne, 2014: 1-15
- Komisary M., Kuznietsova K.: Psychological Peculiarities of the Preschool Age Children with Speech Violations, Trends and Prospects of the education system and educators’ professional training development, 2020 : 377-398
- Alvarez Borreco M.: PROGRAMA DE INTERVENCIÓN PARA MEJORAR LA DISLALIA FUNCIONAL EN ESCOLARES intervention program to improve dyslalia functional in school, REV,COL,REH, 2017 (16) : 6 -14
