Czym jest jąkanie u dziecka?

Twoje dziecko powtarza sylaby, przeciąga głoski albo zacina się na początku słowa? U małych dzieci taka niepłynność jest częsta i zwykle mija sama. Czasem jednak jest sygnałem, że warto zajrzeć do logopedy. Wyjaśniam spokojnie, czym jest jąkanie, jak je odróżnić od zwykłej niepłynności i co możesz zrobić w domu.

1Czym właściwie jest jąkanie

Jąkanie to zaburzenie płynności mówienia. Najczęściej słychać je jako powtarzanie sylab lub głosek (ma-ma-mama), przeciąganie głoski (mmmmama) albo blok, czyli zacięcie, w którym słowo nie chce wyjść.

Często towarzyszy mu napięcie mięśni twarzy albo ciała, a z czasem także emocje: dziecko zaczyna zwracać uwagę na sposób mówienia. To dlatego przy jąkaniu liczy się nie tylko sama mowa, ale też to, jak dziecko się z nią czuje.

Jąkanie rozwojowe ma podłoże neurologiczne i genetyczne. U osób, które się jąkają, inaczej pracują sieci mózgowe odpowiedzialne za planowanie i uruchamianie ruchów mowy, a skłonność do jąkania często dziedziczy się w rodzinie. Jąkania nie wywołuje przestraszenie, przeprowadzka, narodziny rodzeństwa, przestawienie z ręki lewej na prawą ani sposób wychowania. Zmęczenie i emocje mogą natomiast nasilać zacięcia u dziecka, które ma już taką skłonność.

2Niepłynność rozwojowa czy jąkanie

Między 2 a 5 rokiem życia bardzo wiele dzieci przechodzi przez okres niepłynności rozwojowej. Dziecko uczy się w tym czasie coraz dłuższych zdań, a myśli biegną szybciej, niż język i wargi nadążają je wypowiedzieć. W większości przypadków to naturalny etap, który mija samoistnie.

Ważne jest to, jak brzmią zacięcia. Zwykła niepłynność to głównie powtórzenia całych dłuższych słów i fraz („mamo, mamo, zobacz”, „a potem, a potem”), wtrącenia („yyy”) i poprawki, wypowiadane swobodnie, bez napięcia. Na jąkanie wskazują raczej powtórzenia głosek i sylab („b-b-banan”), wielokrotne powtórzenia krótkich słów („ja-ja-ja-ja”), przeciąganie głosek i bloki, zwłaszcza gdy towarzyszy im wysiłek.

Jąkanie u wielu dzieci również ustępuje samoistnie, jednak zwykle po dwóch do czterech lat, a w pierwszym roku od jego początku tylko u niewielkiej części dzieci. Nie da się też z góry przewidzieć, u którego dziecka minie. Dlatego jeśli zacięcia typu jąkanie utrzymują się dłużej niż trzy miesiące, narastają, pojawia się napięcie albo dziecko zaczyna unikać mówienia, warto skonsultować się z logopedą, nie czekając, aż problem minie sam.

3Co pomaga, a czego unikać

To, jak reagujesz na niepłynność dziecka, ma ogromne znaczenie. Często to właśnie spokój otoczenia pomaga najbardziej.

Spokojny rozmówca nie wyleczy jąkania, ale sprawia, że dziecku mówi się łatwiej. Daj dziecku czas i uwagę, nie pośpiech, a przy niepokojących sygnałach umów konsultację.