Klasyfikacja wad wymowy

W opinii logopedycznej trafiasz na nazwy jak z podręcznika: dyslalia audiogenna, sygmatyzm, paralalia. Za każdą kryje się konkretna informacja o tym, na czym polega wada i skąd się bierze. Porządkujemy najważniejsze klasyfikacje, żebyś wiedział, co właściwie czytasz.

1Po co dzielimy wady wymowy

Klasyfikacja to nie sztuka dla sztuki. Każdy podział odpowiada na inne pytanie: dlaczego głoska brzmi źle, ile głosek jest zaburzonych i w jaki sposób. Od tego zależy plan terapii.

Dlatego w jednej opinii możesz spotkać kilka określeń naraz. Nie są ze sobą sprzeczne. Opisują tę samą wadę z różnych stron.

2Podział ze względu na przyczynę

To najbardziej praktyczny podział, bo mówi, skąd wada się wzięła. Leon Kaczmarek wyróżnił pięć typów.

Dyslalia audiogenna ma podłoże słuchowe. Niedosłuch albo słabszy słuch fonematyczny sprawia, że dziecko słyszy głoski niewyraźnie i tak je odtwarza.

Dyslalia mechaniczna, inaczej dysglosja, to skutek nieprawidłowej budowy aparatu mowy. Częste przyczyny to skrócone wędzidełko czy wada zgryzu.

Dyslalia centralna pojawia się przy zaburzeniach neurologicznych, takich jak dyzartria czy anartria.

Dyslalia funkcjonalna występuje wtedy, gdy budowa i słuch są prawidłowe, a mimo to wzorzec wymowy utrwalił się błędnie. To najczęstsza postać w gabinecie.

Dyslalia sprzężona to sytuacja, w której przyczyn jest więcej niż jedna.

3Podział ze względu na liczbę zaburzonych głosek

Ten podział mówi, jak rozległa jest wada. Pierwsza klasyfikacja ilościowa, także autorstwa Kaczmarka, wyróżnia dyslalię całkowitą, gdy słychać tylko melodię mowy bez realizacji głosek, wieloraką, gdy zaburzonych jest kilka głosek, oraz jednoraką, gdy problem dotyczy jednej głoski.

Druga patrzy na cechy dystynktywne, czyli te, które odróżniają głoski od siebie. Dyslalia prosta oznacza zmianę jednej cechy, a złożona zmianę kilku.

4Podział według Pruszewicza

Antoni Pruszewicz porządkuje wady według tego, na ile mowa jest zrozumiała dla otoczenia. Stąd cztery stopnie bełkotania.

Bełkotanie izolowane, gdy zaburzona jest jedna głoska, a mowa pozostaje dobrze zrozumiała. Bełkotanie częściowe, gdy dotyczy kilku głosek. Bełkotanie wielorakie, gdy mowa jest już niezrozumiała. Bełkotanie uogólnione, gdy zaburzona jest realizacja niemal wszystkich spółgłosek i samogłosek.

5Podział ze względu na jakość

Tu patrzymy na sam sposób realizacji głoski. Klasyfikacje foniatryczne wyróżniają trzy podstawowe zjawiska: mogilalię, czyli całkowity brak głoski, paralalię, czyli zamianę głoski na inną, oraz dyslalię właściwą, czyli deformację.

W szczegółach wady nazywamy od greckich liter, zależnie od tego, której głoski dotyczą. Rotacyzm to wadliwa realizacja głoski r. Sygmatyzm dotyczy głosek trzech szeregów: ciszącego, syczącego i szumiącego. Lambdacyzm to głoski l oraz ł, kappacyzm głoska k, gammacyzm głoska g, a betacyzm głoski p i b.

6Podział językoznawczy

J. T. Kania zauważył, że dziecko czasem potrafi wymówić głoskę w izolacji, ale nie realizuje jej w wyrazie. Stąd podział na dwie grupy.

Zaburzenia paradygmatyczne dotyczą pojedynczych głosek. Należą do nich deformacje, substytucje i elizje, czyli opuszczenia głosek.

Zaburzenia syntagmatyczne dotyczą struktury całego wyrazu. To opuszczanie, przestawianie i upraszczanie grup spółgłoskowych, przez które wyraz zmienia postać.

Częste pytania